Laatst geüpdatet op 19 februari 2026
De spanning in de wereld loopt op en mensen doen elkaar de vreselijkste dingen aan, ook in ons land, en veel mensen vinden dat angstaanjagend en voelen zich er soms behoorlijk machteloos bij. Ik ook.
Hoe kunnen we bijdragen aan rust en vrede in de wereld?
➡️ In dit artikel gaat het over ons autonoom zenuwstelsel en de nervus vagus – ook wel levensboom genoemd – Hoe kunnen we ons lijf en onze geest kalmeren met wat we weten over dit indrukwekkende stelsel? En langs die weg bijdragen aan rust in onze omgeving?
Veel mensen hebben last van dat machteloze gevoel. En toch is er iets dat we kunnen doen. We kunnen zélf leren ontspannen. Vrede in ons hart en in ons huis bewaren, dat kunnen we wél. En dat werkt door in onze directe omgeving.
Dit weten maakt dat ik me minder laat overweldigen door de wereld en meer aandacht besteed aan ontspanning in mijn eigen leven en mijn kleine stukje wereld.
Het begint toch altijd weer bij ons zelf. Daar hebben we de grootste invloed.
Vrede komt in de wereld mens voor mens.
Wat is jouw bijdrage vandaag?
We kunnen o.a.:
- nieuws kijken beperken
- meer in de natuur zijn
- regelmatig leuke activiteiten doen
- minder streng voor onszelf zijn
- accepteren dat we nou eenmaal niet alles kunnen controleren
Ons persoonlijk zenuwstelsel leren kennen maakt dat we het ook zelf kunnen kalmeren. Zo worden we minder gespannen, waarmee we bijdragen aan ontspanning in onze omgeving. En dat is toch een stukje van de wereld. Als we dat allemaal zouden doen, zou het dan vrede worden? Is dat naïef? Waarschijnlijk wel. Het machteloze gevoel wordt er wel minder door en de spanning in je lijf ook. Dat alleen al is mooi toch?
ONS AUTONOOM ZENUWSTELSEL IS EEN ONDERDEEL VAN HET COMPLETE, VEEL GROTERE SYSTEEM. IK WAS ER METEEN DIEP VAN ONDER DE INDRUK.
Ben je ook geïnteresseerd in de andere delen, dan kun je o.a op deze website meer informatie vinden.
Wat doet ons autonoom zenuwstelsel?
Het autonoom zenuwstelsel is ons persoonlijk alarmsysteem:
- het scant voortdurend onze omgeving én onze innerlijke wereld.
Maar het regelt o.a. ook onze:
- ademhaling
- hartslag
- spijsvertering
Het staat volledig in dienst van onze overleving, al vanaf het begin der tijden.
We kunnen het niet uitzetten. Het is een zelfsturend systeem.
En aan de hand van de signalen die het oppikt uit het scannen, bepaalt het hoe we ons fysiek en emotioneel voelen.
Wanneer de scan angst en onrust oppikt – of vanuit ons innerlijk of vanuit onze omgeving – dan slaat het alarm en geeft door: vechten, vluchten of bevriezen.
Het zenuwstelsel scant innerlijke signalen
Zoals:
- de spanning in je lijf
- de angst die je voelt
- het altijd aan staan
- het gevoel van helemaal uitgeschakeld zijn
- Zijn we bang, boos, onrustig? Dan is er spanning in het systeem.
- Zijn we kalm, in balans en blij? Dan is er rust in het systeem.
JE KENT BIJVOORBEELD (ÉÉN VAN) DEZE SIGNALEN IN JE LICHAAM WEL:
- opgetrokken schouders
- gefronst voorhoofd
- hoge ademhaling
- hartkloppingen
- spijsverteringsproblemen
- strak gevoel om je middenrif
- pijnlijke rugspieren
- slapeloosheid
▷ Hoe word je weer jezelf na een burn-out?
Hoe leer je je zenuwstelsel beter kennen en besturen?
Daarvoor is toch een stukje theorie nodig om mee te beginnen en dat is de Polyvagaal theorie.
Ik kwam in aanraking met de Polyvagaal theorie bij mijn coach. Ik had er nog nooit van gehoord maar het boeide mij meteen mateloos. Deze theorie legt uit hoe ons zenuwstelsel reageert op stress en veiligheid.
Deze kennis kan ervoor zorgen dat je kwaliteit van leven enorm vergroot. Dus blijf lezen want het is echt boeiend en het kan je veel opleveren.
DE DRIE BASISPRINCIPES VAN DE POLYVAGAAL THEORIE
1. HET SCANNEN (neuroceptie noemt de theorie dat)
Ons zenuwstelsel scant voortduren op de achtergrond. Het identificeert bv een vertrouwde omgeving.
→ Daarom voelt thuiskomen dus zo fijn, dacht ik meteen 🙂
Iedereen kent de situatie dat je ergens voor het eerst aankomt:
Je scant wie er is en of je iemand kent, waar je gaat zitten en waar liever niet, toch?
Ons autonoom zenuwstelsel doet dit al ons hele leven 24/7 maar in deze situatie ben jij je er meer bewust van.
Signalen van andere mensen pikt het systeem ook op en die hebben invloed op ons:
Wanneer iemand schrikt of wegvlucht, worden we onmiddellijk alert, zonder er bewust over na te denken. We reageren ook voortdurend en onbewust op signalen van andere mensen:
- gezichtsuitdrukkingen
- oogopslag
- stem
- houding
- gedrag.
→ Het is om die reden dat bv de stewardess is getraind om ten allen tijde rustig en vriendelijk te blijven en dat uit te stralen.
Ons zenuwstelsel scant ook onze gedachten
Onze voorouders moesten in de oertijd voortdurend vluchten, vechten of bevriezen (net doen of ze dood waren) om te overleven.
Prima dus dat ze signalen van naderend gevaar kregen van het zenuwstelsel als er een tijger in de buurt was.
Op de ‘tijgers in ons hoofd’ reageert het systeem nog steeds precies zo!
En dit is belangrijk om te weten over ons autonoom zenuwstelsel:
Wanneer we vandaag de dag in een situatie zijn zoals hierboven beschreven – de eerste keer ergens aankomen – noemen we het niet onveilig en dat is het natuurlijk ook niet.
Maar ons autonoom zenuwstelsel maakt geen onderscheid tussen onveilig en ongemakkelijk, of tussen veilig en fijn.
Bij een gevoel van veiligheid zorgt het voor prettige stoffen:
- endorfine of dopamine (die een gevoel van ontspanning en geluk geven)
Bij een gevoel van onveiligheid produceert het stoffen als:
- cortisol en adrenaline (die een gevoel van spanning in ons lichaam geven)
Dit weten maakt dat je meer grip kunt krijgen op spanning in je leven. Je bent immers bewuster van het feit dat je systeem precies hetzelfde reageert op echt gevaar dan op ingebeeld gevaar.
2. WAAR HET SYSTEEM ONS DOORHEEN LEIDT (hiërarchie genoemd)
De drie staten waar het zenuwstelsel ons doorheen leidt aan de hand van de signalen die het oppikt uit ons innerlijk en onze omgeving zijn:
- Nervus Vagus, ventrale baan: loopt langs de buikkant en is het jongste deel. In deze staat zijn we in verbinding met onszelf en anderen. We voelen balans, ontspanning, rust en veiligheid. Het is ons ‘rempedaal’.
- De Sympathicus: in het midden van het ruggenmerg. Het reageert op signalen van gevaar en mobiliseert ons om te vechten of te vluchten. We zijn alert, er wordt adrenaline aangemaakt, de hartslag en bloeddruk verhogen en de spijsvertering vertraagt. Het is ons ‘gaspedaal’.
- Nervus Vagus, dorsale baan: loopt langs de rugkant en is het oudste deel. Het reageert op signalen van extreem gevaar (ik kan dit niet aan). Het haalt ons uit verbinding en uit bewustzijn. We zijn op onszelf, in rust en herstel wanneer we veilig zijn. Bij onveiligheid: in een staat van inzinking (bevriezen/verdwijnen).
Mijn persoonlijke ervaring is dat ik soms te lang in die laatste – de dorsale baan – zit.
Veilig in mijn eigen bubbel, zo voelt dat. Ik realiseer me dat het te lang duurt wanneer ik me minder goed ga voelen. Dan trek ik mijn wandelschoenen en jas aan en ga naar buiten. Ik voel me daarna altijd beter.
Ik heb lange periodes van freeze gekend. Dat voelde als verdwijnen en dat is het ook volgens de Polyvagaal Theorie weet ik inmiddels. Maar nu ik dit weet, ga ik het zover niet meer laten komen.
Hoe het voelt om in de ‘freeze-stand’ te zijn:
Dat bevroren gevoel lijkt wat mij betreft op vroeger wanneer ik maar niet gevonden werd bij verstoppertje spelen. Dan zat ik heel lang alleen in mijn schuilplaats. Ik haalde nauwelijks adem en maakte geen geluid maar dacht dat niemand mij ooit nog zou vinden. Ik was gewoon verdwenen.
Lopen in de natuur of een goed gesprek met een vriendin kalmeert mijn zenuwstelsel, net als mooie muziek, yoga en meditatie.
→ Waarom zou je mediteren?
WAAROM DE NERVUS VAGUS OOK WEL LEVENSBOOM WORDT GENOEMD
Voor ontspanning en een betere spierfunctie hebben we dus de nervus vagus nodig. De Latijnse naam nervus vagus betekent zwerver. Hij beweegt in twee richtingen vanuit zijn oorsprong in de hersenstam. Eén naar beneden, door de longen, het hart, het diafragma en de maag en één omhoog door de nek, keel, ogen en oren.
Je zou je er goed een boom bij kunnen voorstellen.
In haar boek the garden within noemt Dr. Anita Phillips het dan ook ’the tree of life’.
Zo legt zij dat uit:
Eén zenuwcel lijkt op een een kiemplantje aan de onderkant (zie illustratie). We spiegelen als het ware de natuur.
We hebben – zo zegt ze – een soort van innerlijke tuin.
De ‘levensboom’ is geplant in ons hart. Het heelt en kalmeert ons.
Uit het scheppingsverhaal in Genesis 2:
“Er is een tuin geplant in het oosten van Eden.
Een rivier stroomde door de tuin en splitste zich op in vier delen” (onze aorta komt uit het hart en splitst zich op in de vier belangrijkste aders).
De ventrale baan in de Nervus Vagus is onze thuisbasis
Maar hier zijn we niet de hele tijd. Als we goed functioneren gaan we door alle drie de staten heen gedurende de dag. Van de ene naar de andere en weer terug. Altijd via de sympathicus terug naar boven of via de sympathicus afdalend naar beneden. Gaspedaal, rempedaal, rust.
Prima toch, wat is daar zo bijzonder aan?
Dat zou je misschien kunnen denken en dat snap ik. Want wanneer het goed met je gaat en je prima functioneert in het leven dan is dit allemaal niet zo spectaculair.
MAAR HET GAAT NIET EEN LEVEN LANG ALTIJD GOED
En het gaat niet met iedereen goed. Veel mensen lijden en zijn bang, boos, eenzaam, ervaren stress of hebben een burn-out. Hun zenuwstelsel is ontregeld.
Wanneer ons zenuwstelsel goed gereguleerd is, kunnen wij met onze kalmte toch een soort van rust in onze omgeving brengen.
'Niet alleen de angst is besmettelijk maar ook de rust en de vrede'
Dietrich Bonhoeffer (verzetsstrijder, 1906-1945)
→ Deze prachtige animatie laat duidelijk zien wat het effect is van trauma en stress op het zenuwstelsel.
3. DE KRACHT VAN CONTACT EN SOCIALE VERBONDENHEID (co-regulatie genoemd)
Dr. Vivek Murthy schrijft in zijn boek Together over het belang van sociale verbindingen en hoe we eenzaamheid ermee kunnen bestrijden.
Contact maken met anderen en praten over hoe je je voelt met iemand die je vertrouwt ontspant omdat het ons gevoel van veiligheid en verbonden zijn versterkt.
Wat is zo belangrijk aan verbinding?
Emoties en gedrag worden bijgestuurd in onderling contact. Afstemming met iemand die zich in de ventrale staat van veiligheid en rust bevindt, kan ervoor zorgen dat het zenuwstelsel van de ander daardoor beïnvloed wordt en dat er ontspanning komt.
Het is een wezenlijk onderdeel van overleving. We doen het samen!
We hebben allemaal behoefte aan veilige contacten! Een goede 20 seconden knuffel wordt beloond met een dosis oxytocine dat vrijkomt in het lichaam. Niet voor niks het knuffelhormoon genoemd.
Allemaal betekent niemand uitgezonderd:
OOK GESLOTEN MENSEN
De mensen die we herkennen aan hun afgesloten houding, de muur om hun hart en lijf. Die niets willen horen over verbinding en kwetsbaar zijn.
OOK BOZE MENSEN
De mensen die met de kracht van boosheid hun angst en verdriet beschermen.
WAT KUNNEN WE DOEN OM BIJ TE DRAGEN AAN VREDE?
Dr. Phillips zegt: ‘Wij kunnen een veilige plek zijn voor bange, eenzame of boze mensen. We kunnen onze eigen angst en ons eigen verdriet laten zien in plaats van zeggen wat ze moeten doen. Daarvoor moeten we wel zelf in balans zijn. Dus is het belangrijk om goed op onze innerlijke levensboom te passen’.
SPREEKT DIT JE AAN EN WIL JE OOK MEER INNERLIJKE RUST EN BIJDRAGEN AAN VREDE IN JE OMGEVING? EN BESEF JE DAT DIT BEGINT BIJ JEZELF? BIJ HET LEREN KENNEN VAN JE ZENUWSTELSEL, JE VALKUILEN, JE GRENZEN, JE TRIGGERS, JE EMOTIES ETC.?
✤Download dan nu mijn gratis E-book: ‘wie ben jij echt’ – met 4 eenvoudige stapjes om vandaag al te zetten naar een kalmer en authentieker leven.
Anderen zeggen hierover dat het persoonlijk, verdiepend en praktisch is. En perfect voor vrouwen die voelen dat het tijd is voor verandering en die daaraan bij willen dragen.
Andere bronnen:
Als je dit artikel waardevol vindt kun je helpen deze boodschap te verspreiden door het te delen via de social media knoppen rechts. Alvast dank daarvoor!